Waarom overdimensionering net zo problematisch is als onderdimensionering

"Beter mee verlegen dan om verlegen." Het is een ingesleten reflex in de installatietechniek. Uit angst voor comfortklachten of capaciteitstekort kiezen adviseurs, installateurs en opdrachtgevers nog te vaak voor 'veilig'. Een warmtepomp met nét wat meer kW’s, een leidingdiameter die een maatje groter is, of een ventilatiekanaal dat ruim is uitgemeten.

Maar wat bij kleding hooguit zorgt voor een losse pasvorm, leidt in gebouwinstallaties tot een keten van problemen: versnelde slijtage, hygiënerisico's, regeltechnische storingen en onnodig hoge energiekosten.

Overdimensionering is niet 'veilig'. Het is een foutief ontwerp dat op de lange termijn net zo schadelijk is als onderdimensionering.

1. Warmtepompen: De valkuil van het pendelgedrag

Bij een te kleine warmtepomp haal je op de koudste dagen van het jaar de gewenste temperatuur niet. Dat is een duidelijk en direct probleem. Maar wat gebeurt er bij een te grote warmtepomp?

Een overgedimensioneerde warmtepomp heeft een te hoog minimaal modulatievermogen. Zodra de warmtevraag klein is (zoals in het voor- en najaar), kan de installatie haar warmte niet kwijt.

• Pendelgedrag (Short Cycling): De warmtepomp slaat aan, bereikt binnen een minuut haar uitschakeltemperatuur, slaat af en herhaalt dit proces tientallen keren per dag.

• Slijtage en kortere levensduur: Het in- en uitschakelen belast de compressor het zwaarst. Een pendelende warmtepomp slijt vele malen sneller.

• Lager rendement (SCOP): Elke opstartcyclus kost piekenergie zonder dat er nuttige warmte wordt geleverd. Het seizoensrendement stort in.

• Onnodig hoge CAPEX: De eindklant betaalt meer voor een zwaarder toestel dat in de praktijk slechter presteert.

2. Leidingnetten: Het verborgen hygiënerisico

Bij leidingen voor drinkwater of cv-water geldt eveneens: groter is absoluut niet beter.

• Legionellarisico bij drinkwater: Kies je een te grote leidingdiameter, dan daalt de stroomsnelheid van het water. Hierdoor ontstaat stagnatie (stilstaand water). Stilstaand water op kamertemperatuur is de ideale voedingsbodem voor bacteriegroei zoals Legionella pneumophila.

• Hydraulische onbalans in cv-netten: In te grote leidingen stroomt het water te traag om lucht en vuil goed af te voeren naar afscheiders. Bovendien wordt het nauwkeurig inregelen van het hydraulisch evenwicht extreem lastig.

• Materialenverspilling: Meer koper, staal en isolatiemateriaal betekent hogere materiaalkosten en meer ruimtebeslag in installatieschachten.

3. Ventilatiekanalen: Inregelproblemen en geluidsoverlast

Een overgedimensioneerd ventilatiekanaal lijkt op het eerste gezicht gunstig vanwege de lage luchtsnelheid en lage weerstand. Toch brengt het in de praktijk specifieke uitdagingen met zich mee:

• Slechte luchtverdeling: Bij te lage luchtsnelheden wordt het lastig om de lucht gelijkmatig over verschillende ruimtes en roosters te verdelen.

• Geluid door dichtgeknepen kleppen: Om de overtollige luchtstroom af te remmen en in te regelen, worden regelkleppen vaak ver dichtgeknepen. Dit veroorzaakt lokale wervelingen en hinderlijk geruis vlak bij de inblaaspunten.

• Ruimtebeslag: Grote kanalen vergen significante ruimte boven verlaagde plafonds, wat ten koste gaat van de vrije hoogte of andere disciplines.

Het vergelijk: Onder-, Over- en Passend gedimensioneerd