Warmtepomp kiezen? Zo bepaal je het juiste vermogen

1. De grootste fout bij warmtepompen

Fabrikanten adviseren vaak te grote units

• Veel leveranciers werken met standaardtabellen of vuistregels die niet altijd zijn afgestemd op de specifieke woning. Daarnaast speelt verkooplogica mee: één grotere unit dekt meer situaties en is makkelijker te verkopen dan maatwerk. Installateurs voegen soms een extra veiligheidsmarge toe om klachten over koude periodes te voorkomen. Het resultaat is dat woningen vaker een warmtepomp krijgen die boven het werkelijke warmteverlies is gedimensioneerd.

   

• Gevolg: hoger verbruik en meer kosten Een te grote warmtepomp draait vaak kort en frequent aan en uit, een effect dat pendelen wordt genoemd. Tijdens die korte cycli bereikt de installatie niet altijd zijn optimale efficiëntie (COP), waardoor het energieverbruik per geproduceerde kilowattuur stijgt. Dat vertaalt zich direct in hogere stookkosten en een slechtere terugverdientijd van de investering. Bovendien kunnen grotere units duurder zijn in aanschaf en installatie, en vragen ze soms om zwaardere elektrische aansluitingen of extra ruimte.

• Gevolg: slechter comfort en meer geluid Pendelen zorgt niet alleen voor inefficiëntie; het beïnvloedt ook het binnenklimaat. Temperatuurschommelingen worden groter omdat de warmtepomp te kort draait om de woning gelijkmatig op temperatuur te houden. Dat leidt tot minder stabiel comfort en vaker bijregelen door bewoners. Daarnaast produceren grotere units vaak meer geluid bij opstart en tijdens bedrijf, wat in en rondom de woning als hinderlijk kan worden ervaren.

2. Waarom vermogen zo belangrijk is

Te groot → pendelen, lawaai, inefficiënt

• Pendelen: Een te grote unit bereikt snel de ingestelde temperatuur en schakelt vaak uit en weer aan (kortcyclisch draaien). Daardoor draait de compressor veel in deellast en haalt de installatie zelden de optimale COP, wat het energieverbruik per geproduceerde kWh verhoogt.

• Lawaai en comfort: Grotere units hebben vaak hogere opstartgeluiden en produceren meer geluid bij korte cycli; bovendien ontstaan grotere temperatuurfluctuaties in huis omdat de pomp te kort draait om gelijkmatig te verwarmen.

• Inefficiëntie bij deellast: COP daalt als de warmtepomp vaak in deellast en korte cycli draait; optimale prestaties komen juist bij stabiele, langere bedrijfstijden tot stand.

Te klein → comfortproblemen

• Onvoldoende vermogen bij koude periodes: Een te kleine warmtepomp kan de gevraagde warmte niet leveren tijdens piekkoude, waardoor bijstook (elektrisch of gas) of te lage binnentemperaturen optreden. Dat leidt tot oncomfortabele kamers en hogere totale energiekosten door aanvullende verwarming.

• Hogere systeemstress: Een continu op volle last draaiende pomp kan sneller slijten en minder efficiënt zijn dan een correct gedimensioneerde installatie.

Juiste vermogen = hoogste COP + laagste kosten.

• Balansprincipe: Het doel is een vermogen dat de woning bij ontwerpcondities kan verwarmen zonder excessieve overschot, maar ook voldoende capaciteit heeft voor koude pieken — zo realiseer je de hoogste seizoens-COP (SCOP) en de laagste totale kosten over levensduur en energiegebruik.

• Praktisch: Dat bereik je met een warmteverliesberekening, aandacht voor afgiftesysteem (vloerverwarming vs. radiatoren) en juiste ontwerpcondities; maatwerk levert doorgaans de beste COP en terugverdientijd.

3. De enige juiste basis: warmteverliesberekening

Waarom dit de kern is

• Warmteverlies is de feitelijke warmtevraag van je huis: de berekening bepaalt hoeveel warmte er verloren gaat via muren, ramen, dak, vloer en ventilatie bij een gegeven buitentemperatuur, en vormt daarmee de directe basis voor het benodigde opwekkingsvermogen.

• Warmtepompen presteren alleen efficiënt als hun vermogen aansluit op die vraag; een berekening voorkomt dat je op basis van vuistregels of woonoppervlak gokt en daardoor een te grote of te kleine unit kiest.

Wat je nodig hebt om vermogen te bepalen

• Bouwkundige gegevens: oppervlaktes en oriëntatie van gevels, vloer, dak en ramen; isolatiewaarden (U‑waarden) van muren, dak, vloer en glas.

• Ventilatiegegevens: type ventilatie (mechanisch of natuurlijk), luchtwissel per uur en eventuele warmte-terugwinning; ventilatieverliezen kunnen een groot deel van het totale warmteverlies vormen.

• Interne warmtewinsten en gebruikspatronen: aantal bewoners, apparatuur en gewenste binnentemperaturen per ruimte (woonkamer, slaapkamers, badkamer).

4. Hoe je van warmteverlies naar warmtepompvermogen gaat

Stap 1 — Warmteverlies als uitgangspunt

• Een warmteverliesberekening bepaalt de maximale warmtevraag van je woning bij een gekozen ontwerp‑buitentemperatuur; dit is de basis voor het benodigde verwarmingsvermogen (kW). Verzamel U‑waarden, raamoppervlakken, ventilatie‑luchtstromen en gewenste binnentemperaturen om een betrouwbare berekening te maken.

Stap 2 — Ontwerpcondities

• Ontwerp‑buitentemperatuur: kies de lokale norm of de statistische koudeperiode (bijv. −10 °C of lokaal geldende waarde). Deze temperatuur bepaalt de piekvraag waarop het vermogen moet zijn afgestemd.

• Ontwerp‑binnen­temperaturen: woonkamer vs. slaapkamers; hogere gewenste temperaturen verhogen het benodigde vermogen.

• Afgiftesysteem en aanvoertemperatuur: lagere aanvoertemperaturen verhogen de COP van de warmtepomp; ontwerpcondities moeten dit meenemen.

Stap 3 — Bivalentiepunt (bij hybride systemen)

• Het bivalentiepunt is de buitentemperatuur waarbij de warmtepomp alleen niet meer efficiënt of voldoende is en de bijstook (cv‑ketel) inspringt. Bepaal dit punt op basis van: warmteverlies, warmtepomp COP bij lage temperaturen en de capaciteit van de bijstookinstallatie. Een hoger bivalentiepunt betekent vaker bijstook; een lager punt vraagt om een grotere warmtepompcapaciteit of betere isolatie

Afgiftesysteem (radiatoren vs. vloerverwarming)

5. Veelgemaakte fouten

Vermogen kiezen op basis van woonoppervlak

• Het woonoppervlak zegt niets over isolatie, raam‑oppervlak, oriëntatie of ventilatie. M²‑regels leiden vaak tot overdimensionering omdat ze geen rekening houden met U‑waarden en luchtwisselingen; dat resulteert in pendelen en hogere kosten.

“Veiligheidsmarge” van installateurs

• Installateurs voegen regelmatig een extra marge toe om klachten bij koude dagen te voorkomen. Die marge voelt veilig, maar vergroot de kans op kortcyclisch draaien (pendelen), lagere COP en snellere slijtage. Een echte veiligheidsmarge hoort uit de warmteverliesberekening te komen, niet uit een vaste procentregel.

Rekenmodellen van fabrikanten

• Fabrikanten leveren handige tabellen en tools, maar die zijn vaak gebaseerd op ideale testcondities of productportfolio’s die verkoopvriendelijk zijn. Hun modellen kunnen systematisch hogere capaciteiten adviseren omdat ze geen volledige woningcontext (ventilatie, afgiftesysteem, lokale ontwerpcondities) meenemen.

Vergeten ventilatieverliezen

• Ventilatie (natuurlijke of mechanische) kan een substantieel deel van het totale warmteverlies vormen. Als ventilatieverliezen niet worden meegenomen, onderschat je de piekvraag of mis je de juiste plaatsing van buffervaten en bivalentiepunten, met comfort‑ en efficiëntieproblemen tot gevolg.

6. Hoe je het juiste vermogen wél kiest

Stap‑voor‑stap uitleg

• Start met een warmteverliesberekening: bepaal het maximale warmteverlies bij de lokale ontwerp‑buitentemperatuur; dit is de basis voor kW‑behoefte.

• Kies ontwerpcondities: bepaal ontwerp‑buitentemperatuur, gewenste kamertemperaturen en aanvoertemperatuur afhankelijk van je afgiftesysteem (vloerverwarming of radiatoren).

• Vertaal naar warmtepompvermogen: zet het piek‑warmteverlies om naar benodigde thermische capaciteit (kW) en controleer COP‑waarden bij de gekozen aanvoertemperatuur. Streef naar een pomp die bij normale bedrijfstemperaturen een hoge SCOP levert.

• Bepaal bivalentie (hybride): als je hybride werkt, bepaal de buitentemperatuur waarbij de ketel bijspringt en stem die af op comfort en kosten.

• Controleer praktische randvoorwaarden: elektrische aansluiting, ruimte voor binnen‑/buitenunit en buffervat‑volume. Pas het vermogen alleen aan op basis van deze randvoorwaarden als de warmteverliesberekening dit ondersteunt.

Praktische checklist

• Verkrijg of maak een ISSO‑gebaseerde warmteverliesberekening; vraag om U‑waarden en ventilatiecijfers.

• Noteer afgiftesysteem (vloerverwarming = lagere aanvoertemp; radiatoren = hogere aanvoertemp).

• Vraag COP/vermogen‑curves van de fabrikant bij relevante aanvoertemperaturen.

• Controleer elektrische aansluiting en ruimte; plan buffervat als de pomp kortcyclisch dreigt te draaien.

• Leg bivalentie‑strategie vast (hybride) en simuleer jaarlijkse kosten met COP‑waarden.

Wanneer je moet opschalen

• Warmteverliesberekening toont piek > gekozen vermogen (bij ontwerp‑buitentemperatuur).

• Hoge gewenste binnentemperaturen of veel koude kamers die structureel onder comfort blijven.

• Als je radiatoren hebt die hogere aanvoertemperaturen vereisen en de pomp bij lage temperaturen onvoldoende levert.

• Bij frequente bijstook en onacceptabele comfortklachten; opschalen kan bivalentie verminderen en comfort herstellen

Wanneer je juist moet afschalen

• Als de warmtepomp structureel kortcyclisch draait en COP sterk daalt; dat wijst op overdimensionering.

• Als woning recent is verbeterd (isolatie, HR++ glas, ventilatie met WTW) en de oorspronkelijke berekening niet is geüpdatet.

• Als fabrikant‑tabellen leidend waren en een maatwerkberekening lagere kW aangeeft — overweeg afschalen met buffervat of stooklijnregeling om pendelen te voorkomen.

7. Case: juiste vs. verkeerde dimensionering

• De juiste dimensionering voorkomt kortcyclisch draaien, verlaagt het energieverbruik en verbetert comfort; een te grote warmtepomp kan de seizoens‑COP flink verlagen en zorgt voor meer geluid en temperatuurschommelingen, terwijl een te kleine unit leidt tot bijstook en koude periodes. Voor Nederlandse woningen (zoals in Poeldijk) is maatwerk op basis van een warmteverliesberekening essentieel.

Impact op verbruik

• Kortcyclisch draaien (pendelen) vermindert de effectieve COP omdat de warmtepomp vaak niet in de optimale bedrijfstoestand komt; dat verhoogt het energieverbruik per geproduceerde kWh en kan de jaarlijkse elektriciteitsvraag merkbaar doen stijgen.

• Oversizing betekent vaker opstarten en stoppen; opstartverliezen en inefficiënte deellast‑werking vertalen zich direct naar hogere kosten en slechtere terugverdientijd.

• Juiste maat gecombineerd met lage aanvoertemperaturen (vloerverwarming) maximaliseert SCOP en verlaagt het jaarverbruik.

Impact op comfort

• Te groot: korte, krachtige warmtepieken gevolgd door uit‑perioden; bewoners ervaren schommelingen en moeten vaak bijregelen. Geluidsoverlast bij opstart en hogere frequentie van hoorbare cycli komt vaker voor.

• Te klein: tijdens koude periodes kan de warmtepomp de vraag niet dekken; dat leidt tot bijstook (elektrisch of gas) of lagere binnentemperaturen en ontevredenheid.

8. Conclusie

Juiste vermogen = lagere kosten + beter comfort + langere levensduur

• De warmtevraag van je huis is leidend; niet het merk of de m². Een correcte dimensionering zorgt dat de warmtepomp langere, efficiëntere bedrijfscycli draait en dat de COP (rendement) over het seizoen maximaal is.

  Wat gebeurt er bij verkeerde keuze

  • Te groot: de pomp bereikt snel de ingestelde temperatuur en schakelt vaak uit en aan (pendelen). Dat verlaagt de effectieve COP, verhoogt het elektriciteitsverbruik en veroorzaakt meer geluid en slijtage.

  • Te klein: de pomp kan pieken niet dekken, waardoor bijstook nodig is of kamers koud blijven — dat verhoogt de totale kosten en vermindert comfort.

  Hoe je dit praktisch vaststelt

  Basis = warmteverliesberekening: bepaal het piek‑warmteverlies bij de lokale ontwerp‑buitentemperatuur en vertaal dat naar benodigde kW; controleer daarbij de COP‑curves van de warmtepomp bij de relevante aanvoertemperaturen (vloerverwarming vs. radiatoren) en plan bivalentie bij hybride systemen

Wil je het zeker weten? Laat mij het warmtepompvermogen berekenen.

-

-